Gedichten voor Gerrit Komrij

Vannacht verscheen je voor me in mijn droom.
Ik keek je aan, mijn hart sprong uit het slot.
Je zag er best goed uit voor een fantoom.
Strak pak. Je ogen klaar. Niets was kapot.

Je wenkte me. Bij toverslag bevond
Ik mij in Vila Pouca’s vale licht.
In huis klonk zacht het janken van een hond.
Geen sprankje heimwee sprak uit jouw gezicht.

Je pakte toen mijn hand. We dansten rond
Door eindeloze kamers zonder boek.
Er was geen enkel woord dat ik verstond.

Voorzichtig leidde jij me naar het raam
En wees: de maan en sterren waren zoek.
Van schrik ontwaakte ik – en riep je naam.

Deze grap heeft lang genoeg geduurd. Klap
het deksel van die kist eens open en sta op.
Hier is een nieuw glas bier. Er zijn weer boeken

aangekomen. Kijk: de eerste druk van onbekende
Duitse dichtersprinsen, desgewenst met signatuur
of in robuuste band. Het is genoeg geweest.

De muze met het ezelsoor is radeloos. Haar taal
verkruimelt met de dag, zij weet zich heg noch steg.
Ze wordt onhandelbaar. Hysterisch. Door het lint.

Gerrit, luister, echt, het is genoeg. De rust was je
gegund. Een korte slaap. Maar nu weer aan het werk.
Slijp het mes, er moet nog zó veel gefileerd.

Lopend over straat in Oud-Zuid
waar de wereld heel klein is,
weet ik: nu is Gerrit stervende
en raakt de poëzie
haar liefdevolle strenge meester kwijt.
De straat gaat door,
het weer speelt mooi,
maar onweer dreigt
en mijn hart doet pijn.

De eerste keer dat ik je zag was bij het
krieken van de langste dag, ik was al
wakker, maar jij had de vorige nacht
doorgehaald, je leefde ergens gisteren.

Er hing een lichte damp van alcohol om
je heen, of kwam dat van de dichters af
die je opgenomen had, die wilden dat
je er nog eentje van ze nam, nog eentje dan.

Daarna zag ik je nog eens op jezelf ontbijten
in een hotel, ik weet niet meer welke dag
dat was voor jou, of mij. Er zat ook niemand
bij. Misschien dat je alleen je spiegelbeeld

bekeek in het raam, waarachter de stad
tot leven kwam. Met poëzie had het weinig
te maken: je zag bleek, leek moe, ik fietste
voorbij, ergens naar toe – dat was het dan.

Je zal wel nooit meer slapen, of juist altijd,
ik weet niet hoe dat gaat in jouw verleden;
ik bleef leven in het heden en slaap nog
de nachten door, de volgende dag tegemoet.

Als het dan moet: in deze aarde lig je goed.
Bovengronds draait alles om dezelfde dingen
als altijd, even wreed als vreemd vertrouwd.
Kijk omhoog. Wie weet hoe erg het elders is.

Ook vandaag vond niemand de onsterfelijkheid
uit. We slapen met elkaar onder hetzelfde juk
als vroeger, bang voor stilte en de grauwe tengels
van de tijd. Banger voor elkaar dan voor onszelf.

We moeten het maar doen met wat je achterlaat.
Hele vaten drukinkt op containers vol papier,
de neerslag van je kennis, liefde, argwaan,

lachtlust, weemoed – de echo van je voetstap
in de leeszaal van de eeuwigheid. Als je je
nu niet omdraait, vrees ik dat je grijnst.

Ik zou komen maar in deze staat
kan ik niet komen, de kastanjebomen
zitten vol knoppen en lopen uit.
Maar ik kom haast niet meer vooruit.

Een baksteen in een poppenbed.
Een badmuts op een sterrenwacht.
Iemand die aldoor lachten moet
terwijl hij allang is weggebracht.

Een oude man die in zijn
pap slaat in zijn eigen stoel.
Zo lijd ik dus;
althans voor mijn gevoel.

ze zeiden dat je milder was geworden.
hij is versoepeld de laatste tijd
verdomd, en schopt niet meer als vroeger.

ik ken je weinig langer dan vandaag
kwam voor je vijandschap te laat
maar lieve gerrit, nu je dan voorgoed

bedaard in je gedichten woont
de resten uitgezaaid tussen planken
nu je zonder stem, zonder koperen stem

nu je navelloos, nergens je stem –
kom dan dichter, met je tedere afstand
grijp je vast en vertak, geef ons hier

voor de laatste ondergrondse keer
je donkere kus van de poëzie.
als ik ooit in dit leven wortelschiet

zal het door jou zijn. alleen op papier
vinden de vogels reservenesten
bouwen de mensen zichzelf een land.

ik wilde vandaag een reservedood bouwen
mijn dikke, dunne, zieke komrij
om enkel de dood in op te vouwen.

Hij tuimelde altijd wel ergens binnen
als wie de drempel niet goed had gezien,
maar wel zijn vrienden en die bovendien
ook grote dorst had. Dan kon het beginnen.

En hij begon meteen. Hij had gewacht
om avonden als bier te laten schuimen
en grinnikend zijn vijanden te ruimen
tot hij verdween in onterechte nacht.

Van Gerrit nam ik honderd keer geen afscheid,
negenennegentig keer met goed recht.
Ook zonder afspraak vindt gespuis gespuis.

Ook nu de nacht hem van een nieuwe dag scheidt
en ik hem kwijt lijk, komt hij weer terecht.
Hij valt wel ergens met de deur in huis.

Het was in een schemerige kamer diep
in bierzwaar Vlaanderen dat ik zat
tegenover de dichter uit schoolboeken,
de keizer van de Nederlandse poëzie,
de man die alle Nederlandse gedichten
sinds olla vogala en hun nestas kende,
mij aanziend mild en nieuwsgierig.
‘Ik heb niet zoveel met de Nederlandse
Poëzie,’ zei hij. Schaterend steeg ik op
met een stille neiging om te zingen
terwijl ik zielenflarden op hem schoot
en heimelijk trachtte door te dringen in
het mysterie van een Grote Geest.
Steeds hoger en waziger het gesprek.
Toen keek hij me dringend, lucide aan
en zei: ‘Er is veel ongezien leed.’
Het werd donkerder om ons heen.
Ik was een schildpad die een haas naliep,
een bergpad op, en ergens in den hoge
ging een geestelijk langschap open
en ik verloor mij in een lichte mist.
De dingen verliezen hun mysterie
als ze worden uitgesproken.
Ik vraag mij af of hij het toen al wist.

We kwamen uit Den Haag, God weet waarom,
er was op aarde weer eens wat te doen.
Charles reed. Het waren mooie dagen toen.
Zo nu en dan ging het ook ergens om.

Ook liepen we losjes door Lissabon,
het Cais do Sodre, nachtclubs en matrozen
die er hun geld en geil liepen te lozen.
Je kocht een lot en, nota bene, won.

Iemand verboog je naam, Kwamreet, je lachte.
En er waren efeben, art nouveau.
Zo moest het blijven maar het bleef niet zo,
alles verschoot tot sepia gedachten.

De eerste keer Venetië: grandezza!
Je zag een gondelier, hij stonk van pracht,
de zon zonk als een wrak het water in
en schoonheid zegevierde in je hoofd.

Je leefde en het licht was als de dood.

Luguber de lagunen en luguber
de gondel die aan rotte palen trok.
En ’s avonds duizelde je stegen door,
je verloor je in dood en in azuur

en alles, alles was nu literatuur.

De stegen van een lege bibliotheek.
Het labyrint dat haast een vrijstaat leek.
– Je dichtte als Venetië. Geen hand
schreef zo galant over het laatste uur.

De tijd is op. Vaar uit naar het azuur.